Truyện Cổ Giấy Rơm & Phim Đèn Chiếu 80s | Nhà Sách Tuấn Ninh

Nếu ví thị trường sách cũ như một dòng sông lịch sử, thì những cuốn truyện tranh Manga thập niên 90 là những con sóng lớn ồn ào và rực rỡ. Tuy nhiên, nằm sâu dưới đáy dòng sông ấy, lặng lẽ nhưng bền bỉ, là những “viên ngọc quý” của thập niên 80 – thời kỳ bao cấp đầy gian khó. Đó là lúc mà những cuốn sách không được in trên giấy trắng, bìa không được phủ bóng kính, nhưng lại mang trong mình sứ mệnh văn hóa to lớn: Kết nối trẻ em Việt Nam với kho tàng văn học dân gian thế giới.

Bộ sưu tập đặc biệt mà Nhà Sách Tuấn Ninh đang giới thiệu đến quý độc giả hôm nay không chỉ đơn thuần là truyện tranh. Nó là sự hội tụ của những câu chuyện cổ tích từ Xri-lan-ca, Hung-ga-ri, Nga, Cam-pu-chia… và đặc biệt là những ấn phẩm hiếm hoi từ Xưởng phim đèn chiếu Việt Nam – một đơn vị xuất bản đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình và nay chỉ còn trong ký ức.

Hãy cùng chúng tôi lật giở từng trang bìa mỏng manh, nhuốm màu thời gian trong bức ảnh tư liệu quý giá này để hiểu tại sao chúng lại được định giá cao gấp hàng trăm lần giá bìa ban đầu.

1. Hành Trình Văn Hóa Qua Các Câu Chuyện Cổ Tích Quốc Tế

Trong bối cảnh đất nước những năm 80 còn đóng cửa và hạn chế thông tin, những cuốn truyện tranh mỏng này chính là “cửa sổ” duy nhất để trẻ em Việt Nam nhìn ra thế giới. Thông qua các câu chuyện dân gian, các em biết đến văn hóa, trang phục và phong tục của các nước bạn bè trong khối xã hội chủ nghĩa và phong trào không liên kết.

Tác phẩm: Truyện Cổ Xri-lan-ca “Brốt-kua Thằn Lằn”

Cuốn sách Brốt-kua Thằn Lằn nằm ở góc trái trên cùng là một ấn phẩm cực kỳ lạ và hiếm. Xri-lan-ca (Sri Lanka) là một quốc gia Nam Á với nền văn hóa Phật giáo đậm đà. Việc NXB chọn dịch và chuyển thể truyện cổ của đất nước này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa món ăn tinh thần cho thiếu nhi thời bấy giờ.

Bìa sách vẽ cảnh sinh hoạt mang đậm màu sắc Nam Á với trang phục quấn khăn, làn da ngăm đen và những vật dụng sinh hoạt đặc trưng. Câu chuyện về chàng “Thằn Lằn” (có thể là một biến thể của mô típ “Sọ Dừa” hoặc “Chàng Rể Cóc” nhưng ở phiên bản nước ngoài) thường ẩn chứa bài học về vẻ đẹp nội tâm vượt lên trên hình hài xấu xí. Nét vẽ trên bìa sử dụng những mảng màu bẹt, đơn giản nhưng lột tả được cái thần của nhân vật, mang đến cảm giác tò mò, kích thích trí tưởng tượng của trẻ nhỏ về một vùng đất xa xôi.

Tác phẩm: Truyện Cổ Hung-ga-ri “Tiếng Sáo Chàng Chăn Cừu”

Cuốn truyện Tiếng sáo chàng chăn cừu đưa độc giả đến với đất nước Hung-ga-ri (Hungary) xinh đẹp của châu Âu. Văn học dân gian Đông Âu luôn nổi tiếng với sự lãng mạn, bay bổng và gắn liền với âm nhạc. Hình ảnh chàng chăn cừu thổi sáo, bên cạnh là chú lừa và phong cảnh lâu đài châu Âu phía xa trên bìa sách là một sự “sang chảnh” hiếm hoi trong thế giới mỹ thuật truyện tranh thời đó.

Câu chuyện thường xoay quanh những chàng trai nghèo nhưng có tài năng nghệ thuật (thổi sáo) và tấm lòng nhân hậu, dùng tiếng sáo để cảm hóa muông thú hoặc chinh phục trái tim công chúa. Cuốn sách này không chỉ giáo dục về tình yêu thiên nhiên, loài vật mà còn gieo vào lòng trẻ thơ niềm tin rằng cái đẹp và nghệ thuật chân chính luôn có sức mạnh chiến thắng mọi thế lực đen tối.

Tác phẩm: Truyện Cổ Nga “Chiếc Nhẫn Thần Kỳ”

Văn học Nga luôn có một vị trí trang trọng trong tủ sách của người Việt thời bao cấp. Cuốn Chiếc nhẫn thần kỳ với hình ảnh bìa vẽ những mái vòm củ hành đặc trưng của kiến trúc Nga (điện Kremlin hoặc nhà thờ thánh Basil) là một minh chứng rõ nét.

Truyện cổ tích Nga thường có quy mô lớn, nhiều phép thuật và những thử thách khắc nghiệt để tôi rèn bản lĩnh nhân vật. Chiếc nhẫn trong truyện thường là vật báu giúp nhân vật chính (thường là chàng ngốc Ivan hoặc một người lính giải ngũ) vượt qua khó khăn, nhưng cũng là phép thử đối với lòng tham của con người. Sở hữu cuốn sách này là sở hữu một mảnh ghép quan trọng của mối giao lưu văn hóa Việt – Xô nồng ấm một thời.

Tác phẩm: Truyện Cổ Cam-pu-chia “Hoàng Tử Rô-ti-xen”

Đây là một trong những cuốn sách gây ấn tượng mạnh nhất về mặt thị giác và nội dung. Hoàng tử Rô-ti-xen (Rithisen) là một nhân vật huyền thoại trong kho tàng truyện cổ Khmer (liên quan đến tích Chuyện 12 cô gái hay nàng Neang Kangrey).

Bìa sách vẽ Hoàng tử Rô-ti-xen trong trang phục truyền thống của Campuchia, đang đu dây hoặc bay lượn giữa những đám mây cách điệu. Nét vẽ mang đậm ảnh hưởng của phù điêu Angkor Wat với những đường cong mềm mại và họa tiết tinh xảo. Câu chuyện về cuộc phiêu lưu của Rô-ti-xen vào hang của chằn tinh (Yeak) để cứu các người chị và đôi mắt của mẹ là một thiên anh hùng ca bi tráng. Cuốn sách này giúp trẻ em Việt Nam hiểu và trân trọng nền văn hóa của người hàng xóm láng giềng, đồng thời học được bài học về lòng hiếu thảo và sự dũng cảm.

Bên cạnh những câu chuyện từ Đông Âu hay Nam Á, bộ sưu tập này còn mở rộng biên giới tưởng tượng của trẻ em Việt Nam thập niên 80 sang cả Châu Phi và xứ sở Bạch Dương.

Tác phẩm: Truyện Cổ Ma-rốc “Vua Diển”

Đây là cuốn Vua Diển – một đại diện hiếm hoi của văn học dân gian Bắc Phi (Ma-rốc) được xuất bản tại Việt Nam thời bấy giờ.

• Điểm độc đáo: Bìa sách vẽ hình ảnh một người phụ nữ da màu với trang phục thổ dân, đeo trang sức lạ mắt và chiếc khăn vấn đầu đặc trưng. Trong bối cảnh trẻ em Việt Nam thời đó ít có cơ hội tiếp xúc với văn hóa Châu Phi, cuốn sách này mang lại một trải nghiệm thị giác và văn hóa vô cùng mới lạ, dạy các em về sự đa dạng sắc tộc trên thế giới.

2. Bản Sắc Việt Nam Qua Truyện Dân Gian Và Cổ Tích

Bên cạnh kho tàng truyện thế giới, các ấn phẩm truyện tranh dân gian Việt Nam trong bức ảnh này cũng hiện lên với vẻ đẹp mộc mạc, chân chất, thấm đẫm hồn quê.

Tác phẩm: Chàng Rể Cóc

Cuốn sách Chàng rể cóc đại diện cho mô-típ truyện cổ tích phổ biến nhất Việt Nam: Vật lốt (nhân vật mang lốt vật xấu xí nhưng bên trong tài ba, xinh đẹp).

• Chàng Rể Cóc: Bìa sách vẽ cảnh sinh hoạt làng quê với gam màu xanh lá mạ và nâu đất. Câu chuyện đề cao giá trị của trí tuệ và đức độ. Dù mang hình hài cóc tía xấu xí, nhưng chàng trai vẫn dám kiện trời, cưới công chúa và đem lại hạnh phúc cho xóm làng.

Những cuốn sách này được in trên giấy rơm rất mỏng, bìa vẽ tay đơn sơ nhưng lại có sức sống mãnh liệt. Chúng là những bài học đạo đức đầu đời mà ông bà, cha mẹ đã dùng để ru ngủ chúng ta, nay hiện hữu sống động trên những trang giấy cũ tại Nhà Sách Tuấn Ninh.

Kho tàng truyện cổ Việt Nam trong bộ sưu tập này còn có những cuốn đề cao trí tuệ dân gian và tín ngưỡng sông nước.

Tác phẩm: “Người Nô Lệ Thông Minh”

Bìa sách vẽ một người đàn ông đang lộn nhào, người đeo cái giỏ (hoặc nơm cá), chân tay khẳng khiu nhưng động tác lại rất nhanh nhẹn.

• Nội dung: Đây là dòng truyện tranh trí tuệ đề cao sự mưu trí của tầng lớp lao động nghèo khổ. Dù thân phận là nô lệ hay người ở, nhưng bằng trí thông minh và sự hóm hỉnh, họ đã trêu tức bọn cường hào ác bá, đòi lại công bằng. Nét vẽ biếm họa trên bìa sách tạo cảm giác vui vẻ, sảng khoái ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Tác phẩm: “Ông Vua Sông Vàng”

Cuốn sách này có bìa vẽ rất ấn tượng với những đường xoáy nước cuồn cuộn bao quanh một ông lão râu tóc bạc phơ (có thể là Hà Bá hoặc Thủy Thần).

• Giá trị: Tác phẩm khai thác tín ngưỡng thờ thần sông nước của người Việt. Những câu chuyện về “Ông Vua Sông Vàng” thường gắn liền với bài học về bảo vệ thiên nhiên, hoặc răn dạy con người sống hiền lành để được thần linh phù hộ, tránh tai ương lũ lụt.

3. Xưởng Phim Đèn Chiếu Việt Nam: Một “Đặc Sản” Văn Hóa Đã Thất Truyền

Điểm nhấn quan trọng và độc đáo nhất trong bộ sưu tập này chính là những ấn phẩm mang logo và tên gọi của Xưởng phim đèn chiếu Việt Nam (sản xuất năm 1983, 1987…).

Khái niệm về “Truyện Phim Đèn Chiếu”

Nhiều độc giả trẻ ngày nay có thể lạ lẫm với cụm từ này. Vào thập niên 70-80, khi tivi và rạp chiếu phim chưa phổ biến, “phim đèn chiếu” là một hình thức giải trí và tuyên truyền cực kỳ quan trọng. Các câu chuyện được vẽ trên những đoạn phim nhựa dương bản, sau đó dùng máy chiếu lên màn hình vải cho tập thể xem, kèm theo lời thuyết minh trực tiếp.

Các cuốn truyện tranh mang tên “Xưởng phim đèn chiếu” thực chất là phiên bản sách giấy (kịch bản phân cảnh) của những bộ phim này. Chúng có lối kể chuyện rất khác biệt: cô đọng, giàu tính điện ảnh, hình ảnh thường được chia khung rõ ràng như storyboard.

Tác phẩm: Thời Gian Không Quên (1983)

Cuốn Thời gian không quên với bìa vẽ lá cờ đỏ búa liềm tung bay và hình ảnh người chiến sĩ cầm súng gợi nhắc về những năm tháng chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Năm 1983 là giai đoạn hậu chiến, đất nước đang trong thời kỳ bao cấp và đối mặt với chiến tranh biên giới. Những tác phẩm như thế này mang tính giáo dục tư tưởng rất cao, nhắc nhở thế hệ trẻ về cái giá của hòa bình và sự hy sinh của cha ông.

Việc sở hữu một ấn phẩm của “Xưởng phim đèn chiếu” năm 1983 là sở hữu một hiện vật lịch sử hiếm có, vì đơn vị này hiện nay không còn tồn tại.

Tác phẩm: “Cô Chủ Quán Xinh Đẹp” (1987)

Nằm ở vị trí trung tâm của bức ảnh, cuốn Cô Chủ Quán Xinh Đẹp (xuất bản năm 1987) là một ví dụ điển hình cho sự chuyển mình của truyện tranh Việt Nam thời kỳ đầu Đổi Mới.

• Phân tích Bìa sách: Bìa truyện được thiết kế với bố cục rất hiện đại, đậm chất điện ảnh. Tiền cảnh là gương mặt cận cảnh của một cô gái trẻ đẹp với ánh mắt đầy tâm trạng. Hậu cảnh đối lập hoàn toàn với một cảnh hành động hỗn loạn: những người đàn ông đang ẩu đả, vung ghế tấn công nhau kịch liệt.

• Nội dung & Giá trị: Tựa đề gợi mở về một câu chuyện trinh thám hoặc tình báo hấp dẫn. Trong văn học và điện ảnh cách mạng, hình tượng “cô chủ quán” thường gắn liền với các nữ chiến sĩ tình báo, giao liên hoạt động bí mật trong lòng địch, dùng quán xá làm vỏ bọc để thu thập tin tức hoặc che giấu cán bộ. Sự kết hợp giữa vẻ đẹp ngoại hình và những pha hành động gay cấn ở quán rượu/quán nước tạo nên sức hút khó cưỡng đối với độc giả thanh thiếu niên thập niên 80, thoát khỏi lối mòn của những câu chuyện tuyên truyền khô khan trước đó.

Tác phẩm: “Giữa Đô Thành Tiếng Nổ”

• Thiết kế bìa: Bìa sách gây ấn tượng mạnh về thị giác với dòng chữ đen “GIỮA ĐÔ THÀNH” chạy dọc sừng sững, bị cắt ngang bởi dòng chữ đỏ “Tiếng nổ” như một vết rách. Hình ảnh minh họa vẽ cảnh hỗn loạn với nét bút tốc độ, mô tả một vụ tấn công bất ngờ ngay trong lòng địch.

• Nội dung: Tác phẩm tái hiện cuộc chiến tranh du kích táo bạo ngay tại các đô thị lớn. Cụm từ “Tiếng nổ” gợi lên những trận đánh của lực lượng Biệt động thành – những người lính “xuất quỷ nhập thần” chuyên đánh vào các cơ quan đầu não của địch. Đây là dòng truyện tranh hành động cách mạng hiếm hoi kết hợp được yếu tố lịch sử hào hùng với sự kịch tính, hồi hộp của thể loại trinh thám hình sự, rất thu hút độc giả nam giới thời bấy giờ.

4. Giá Trị Sưu Tầm: Tại Sao Những Cuốn Sách Này Lại Vô Giá?

Trong giới chơi sách cũ, dòng truyện tranh này được xếp vào hàng “Di sản” vì ba lý do chính:

Thứ nhất: Chất liệu “Giấy Rơm” – Chứng nhân thời đại. Toàn bộ các cuốn sách trong ảnh đều được in trên giấy rơm hoặc giấy Bãi Bằng đen. Loại giấy này được làm từ nguyên liệu thô sơ, quy trình tẩy trắng chưa hoàn thiện nên có màu nâu xám, bề mặt sần sùi, lẫn nhiều tạp chất. Qua gần 40 năm, giấy trở nên giòn, dễ gãy. Một cuốn sách giấy rơm còn nguyên vẹn bìa, không bị rách nát như tại Tuấn Ninh là cực kỳ hiếm gặp.

Thứ hai: Mỹ thuật Bìa vẽ tay thủ công. Không có photoshop, không có in kỹ thuật số. Mọi trang bìa đều là tác phẩm hội họa của các họa sĩ Việt Nam. Họ vẽ bằng bột màu, màu nước, chắt chiu từng nét cọ. Vì thế, mỗi cuốn sách là một bức tranh độc bản, mang hồn cốt và thẩm mỹ của một giai đoạn lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Thứ ba: Sự biến mất của các đơn vị xuất bản cũ. Những cái tên như “Xưởng phim đèn chiếu Việt Nam” hay “Ty Văn hóa Thông tin” các tỉnh… nay đã không còn hoặc sáp nhập. Các ấn phẩm của họ không bao giờ được tái bản. Số lượng bản in ngày xưa vốn đã ít, nay lại càng “tuyệt chủng” do thời gian và sự bảo quản kém.

Lời Kết: Nhà Sách Tuấn Ninh – Nơi Đánh Thức Ký Ức Ngủ Quên

Bộ sưu tập truyện tranh cổ tích và phim đèn chiếu này không chỉ là những món đồ để mua bán. Chúng là những mảnh ghép của lịch sử, là vé khứ hồi đưa chúng ta trở về với những đêm trăng nghe kể chuyện cổ tích, những buổi xem phim đèn chiếu tại sân kho hợp tác xã.

Nhà Sách Tuấn Ninh tự hào là người lưu giữ và truyền lại những giá trị văn hóa tinh thần ấy. Chúng tôi hiểu rằng, mỗi cuốn sách bạn cầm trên tay là một phần tâm hồn của thế hệ đi trước gửi gắm lại.

Nếu bạn là một nhà sưu tầm đam mê văn hóa Việt, hay một người con muốn tìm lại kỷ vật tuổi thơ cho cha mẹ, hãy đến với chúng tôi để chiêm ngưỡng và sở hữu những “báu vật giấy” này.

THÔNG TIN LIÊN HỆ & ĐẶT HÀNG:

• Hotline/Zalo: 0919 741 657 (Mr. Tuấn Ninh)

• Fanpage: Nhà Sách Tuấn Ninh – Thế Giới Sách Cũ Hà Nội

• Website: https://muasachcu.com.vn/

• Địa chỉ kho sách:

  • Cơ sở 1: Số 1130 Đường Láng – Đống Đa – Hà Nội

  • Cơ sở 2: Số 153 Giáp Nhất – Nhân Chính – Thanh Xuân

  • Cơ sở 3: Số 87 Giảng Võ – Ba Đình

  • Cơ sở 4: Số 20 Phan Đình Phùng – Ba Đình

Nhà Sách Tuấn Ninh – Trân trọng từng trang sách cũ, nâng niu từng miền ký ức!

Đọc ngay:

>> Hành Trình 30 Năm Truyện Tranh Việt Nam & Kho Tàng Ký ức Độc Nhất Tại Nhà Sách Tuấn Ninh

>> Những Bộ Truyện Tranh Việt Nam Nổi Tiếng Thời 8X & 9X

>> Tuổi Thơ 7X–8X & Truyện Tranh Bao Cấp Giấy Đen Quý Hiếm